PHP सुरक्षा प्याचपछि सरकारी वेबसाइटहरू पुनः सञ्चालनमा
दसैं बिदाको समयमा PHP मा देखिएको गम्भीर सुरक्षा कमजोरीका कारण केही समय बन्द भएका सरकारी वेबसाइटहरू पुनः सञ्चालनमा आएका छन्।
नेपालका अधिकांश सरकारी वेबसाइट र अनलाइन सेवा PHP प्रोग्रामिङ भाषामा देखिएको गम्भीर सुरक्षा कमजोरीका कारण केही समय बन्द भएपछि, दसैँको लामो बिदापछि कार्यालय खुलेको सोमबार, कात्तिक ९ (अक्टोबर २६) सम्म पुनः सञ्चालनमा आइसकेका थिए। 'माई रिपब्लिका'का अनुसार सफ्टवेयर विकास तथा सञ्चालन केन्द्र (SDOC) ले सम्भावित साइबर आक्रमण र डेटा क्षतिबाट बच्न सावधानीस्वरूप अघिल्लो बिहीबार सरकारी प्रणालीहरू अफलाइन गरेको थियो।
सूचना प्रविधि तथा विद्युतीय शासन कार्यालयका कार्यवाहक प्रमुख सुभाष ढकालले बीबीसी न्यूज नेपालीलाई ९०० भन्दा बढी वेबसाइट पुनः सञ्चालनमा आएको बताए। लोकसेवा आयोग, राहदानी र यातायात व्यवस्था प्रणालीमा काम जारी छ, र बढी जोखिम भएका साइटलाई पहिले प्राथमिकता दिइयो। उनका अनुसार बन्द गर्नु सावधानीको उपाय थियो र धेरै आत्तिनुपर्ने अवस्था छैन। बीबीसी न्यूज नेपालीले उद्धृत गरेका साइबर सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार 'PHP2Shell' नाम दिइएको यो कमजोरीले आक्रमणकारीलाई लगइन विवरण बिना नै सर्भरमा कोड चलाउन दिन्छ।
बाँकी रहेका समस्याहरू
केन्द्रीय सरकारी पोर्टलहरू धेरैजसो अनलाइनमा फर्किए पनि पुनःस्थापना सबै ठाउँमा एकनासको भएको छैन। 'माई रिपब्लिका'का अनुसार काठमाडौँ महानगरपालिका–३१ मा अनलाइन सिफारिस प्रणाली अझै बन्द थियो। वडा सचिव सुरेश साह श्रेष्ठले सेवाग्राहीलाई ढिलाइ नहोस् भनेर कर्मचारीले कागजात टाइप गर्ने, प्रिन्ट गर्ने र हातैले जारी गर्ने गरेको बताए।
अनलाइनखबरको विश्लेषणमा CVE-2026-109618 र CVE-2026-109619 उल्लेख छन्, जसलाई PHP टोलीले १० मध्ये ९.२ अङ्क दिई 'क्रिटिकल' दर्जामा राखेको उसले जनाएको छ। उसका अनुसार PHP चलाउने करिब ३५ प्रतिशत साइट PHP ७ वा त्योभन्दा पुरानो संस्करणमा चल्छन्, जसले आधिकारिक अद्यावधिक पाउँदैनन् (W3Techs), र ती जोखिममा छन्। एआई उपकरणले यस्ता कमजोरीको फाइदा उठाउन चाहिने प्रयास घटाएको तर्क पनि अनलाइनखबरले गरेको छ।
भविष्यको पूर्वाधार सुरक्षा
सूचना प्रविधि तथा विद्युतीय शासन कार्यालयले महत्वपूर्ण सूचना पूर्वाधारका लागि छुट्टै ढाँचा तयार गरिरहेको ढकालले बताए। यसमा त्यस्ता प्रणालीलाई वर्गीकरण गरेर प्रत्येक तहका लागि मापदण्ड तोकिनेछ। उनका अनुसार यो काम हालको PHP समस्यासँग कमै जोडिएको छ, बरु प्रणालीहरूको समग्र जोखिमस्तर पहिचान गर्नेसँग बढी सम्बन्धित छ, र आन्तरिक क्षमता बढाउनु प्राथमिकता हो।
बीबीसी न्यूज नेपालीले उद्धृत गरेका सन्तोष शर्माले महत्वपूर्ण सूचना पूर्वाधारको सुरक्षा योजना महत्वपूर्ण भएको र देशहरूले प्राथमिकताका आधारमा क्षेत्र छनोट गर्ने बताए। उनका अनुसार राष्ट्रिय सुरक्षा, वित्त र अर्थतन्त्र सीमाभन्दा माथि पर्न सक्छन्, र नेपालका लागि ऊर्जा क्षेत्र महत्वपूर्ण हुन सक्छ। ढकालले राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्र, SDOC र अन्य निकायसँग हालको समस्यामा समन्वय गरिरहेको बताए। पुनःस्थापित साइटहरू पूर्ण सुरक्षित छन् कि भन्ने प्रश्नमा उनले अन्य जोखिम बाँकी रहे पनि यो कमजोरीबाट प्याचले जोगाउने बताए।