तराई र थारू समुदायका महिलाहरूद्वारा जितियाको कठोर व्रत सुरु

नेपालको तराई–मधेस र थारू समुदायका महिलाहरूले सन्तानको दीर्घायु, स्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्दै कठोर तथा निर्जला व्रत बसेर मनाइने जितिया पर्व सुरु गरेका छन्।

यो पर्व मिथिलाञ्चल र थारू बस्तीहरूका साथै प्रमुख सहरी क्षेत्रहरूमा पनि धुमधामका साथ मनाइँदै छ। काठमाडौंमा थारू महिला सभाले भृकुटीमण्डपस्थित नेपाल पर्यटन बोर्डको हलमा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरेको नेप्लेजले जनाएको छ। थारू आयोगका कार्यवाहक अध्यक्ष सुबोध सिंह थारू प्रमुख अतिथि रहने गरी तय भएको उक्त कार्यक्रममा समुदायका सदस्यहरूले 'ओठगन' खाने र पारिवारिक जमघटजस्ता परम्पराहरू मनाएका छन्।

गोरखापत्र र नागरिक न्युजमा प्रकाशित विवरण अनुसार, कृष्ण पक्षको षष्ठी तिथिबाट पर्वका औपचारिक विधिहरू सुरु भएका हुन्। व्रतालु महिलाहरूले घरआँगन लिपपोत गरी पवित्र बनाएका छन् भने नजिकका नदी तथा पोखरीहरूमा पिना र तोरीको तेल लगाएर स्नान गरी घिरौंला र बाँसको पातमा पूजा सामग्री अर्पण गरेका छन्। यस पर्वमा देवी–देवताको पूजाका साथै पितृ कार्य पनि गरिन्छ। महिलाहरूले आफ्ना तीन पुस्ताका दिवंगत महिला पितृहरूलाई तर्पण दिन्छन्, जसलाई स्थानीय रूपमा 'षोडश मातृका श्राद्ध' भनिन्छ, र पौराणिक पात्र जीमूतवाहनको विशेष पूजा गरिन्छ।

स्नान र पूजाआजापछि व्रतालुहरू अन्न र जलसमेत ग्रहण नगरी २४ देखि ३६ घण्टासम्म चल्ने कठोर 'निर्जला' व्रत बस्छन्। आमाहरूले सन्तानको संख्याअनुसार बाँसको डालामा नरिवल, फलफूल र पूजाका सामग्रीहरू सजाउँछन्, जसलाई व्रत सकिएपछि परिवारका पुरुष सदस्यहरूले खोल्ने परम्परा रहेको नागरिक न्युज र गोरखापत्रले उल्लेख गरेका छन्। शारीरिक रूपमा निकै कष्टकर भए पनि यस पर्वले सामाजिक सद्भाव र एकतालाई प्रगाढ बनाउने माध्यमका रूपमा काम गरेको छ; जहाँ महिलाहरू सामूहिक रूपमा भेला भई जितियाका लोकगीत गाउने र दर (ओठगन) खाने गर्छन्।

पर्व सुरु हुनुपूर्वको रात 'माछ-मरुवा' (माछा र कोदोको रोटी) खाने मिथिलाको मौलिक सांस्कृतिक परम्परा रहेको छ। यस परम्पराको विश्लेषण गर्दै अनलाइनखबरले लेखेको छ— यो खानपान मिथिलाको नदी–पोखरीको पारिस्थितिकी मात्र नभई व्यावहारिक पोषण विज्ञानसँग पनि जोडिएको छ। अन्य धार्मिक व्रतहरू बस्नुअघि माछा-मासु त्याग्ने चलन रहे पनि मिथिलामा भने स्थानीय पोखरीका ट्याङ्ग्रा, पोठीजस्ता माछा र कोदोको रोटी खाने प्रचलन छ।

पोषणविद्हरूको दृष्टिकोणलाई उद्धृत गर्दै अनलाइनखबरले उल्लेख गरे अनुसार, कोदोमा पाइने जटिल कार्बोहाइड्रेट, आइरन र क्याल्सियमले शरीरलाई लामो समयसम्म ऊर्जा दिइरहन्छ भने ताजा माछाबाट प्रशस्त प्रोटिन र अत्यावश्यक फ्याटी एसिड प्राप्त हुन्छ। यो परम्परागत भोजनले आमाहरूलाई आफ्नो परिवार र सन्तानका लागि बस्ने कठोर व्रतको सामना गर्न शारीरिक रूपमा ऊर्जा र सहनशीलता प्रदान गर्दछ।