युवा नेपालीहरूमा हृदयाघातका बिरामी तीव्र गतिमा बढ्दै, रोकथाममा जोड दिन विज्ञहरूको आग्रह

युवा नेपालीहरूमा मुटुसम्बन्धी आकस्मिक समस्या तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। काठमाडौंका ठूला अस्पतालहरूको तथ्यांक अनुसार मुटुरोगका कारण भर्ना हुने बिरामीहरूमध्ये ४५ वर्षमुनिका युवाहरूको हिस्सा उल्लेख्य रहेको पाइएको छ।

सहिद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्रमा उपचारका लागि आउने कुल हृदयाघातका बिरामीमध्ये झन्डै आधा ४५ वर्षमुनिका रहेको वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ डा. चन्द्रमणि अधिकारीले नागरिक न्यूजलाई बताएका छन्। सो दैनिकले उद्धृत गरेको सन् २०१८ को एक अध्ययन अनुसार, उक्त अस्पतालमा वार्षिक २,००० देखि २,५०० जना मुटुको चाल बन्द हुने वा हृदयाघात (कार्डियाक अरेस्ट) का बिरामी पुग्ने गरेका छन्— जुन सन् २०१४ मा दर्ता भएका ५०० बिरामीको तुलनामा निकै ठूलो वृद्धि हो।

मनमोहन कार्डियोथोरासिक भास्कुलर एन्ड ट्रान्सप्लान्ट सेन्टरमा पनि यस्तै अवस्था देखिएको छ। सेन्टरका मुटु शल्यचिकित्सक डा. अनिलकुमार भट्टराईले नागरिक न्यूजलाई बताएअनुसार त्यहाँ वार्षिक रूपमा भर्ना हुने करिब १,४०० देखि १,५०० मुटुरोगीमध्ये करिब ५०० जना ४५ वर्षभन्दा कम उमेरका हुन्छन्। तीमध्ये प्रत्येक वर्ष झन्डै १५० जनाको ओपन-हार्ट शल्यक्रिया हुने गरेको छ।

मंगलबार विश्व मुटु दिवसको अवसरमा चिकित्सा विशेषज्ञहरूले बदलिँदो जीवनशैली, लामो समयसम्मको शारीरिक निष्क्रियता, सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन र मानसिक तनावका कारण कोरोनरी मुटुरोग युवा उमेरमै देखिन थालेको चेतावनी दिएका छन्।

डिसी नेपालसँग कुरा गर्दै मुटुरोग विशेषज्ञ डा. प्रकाशराज रेग्मीले विगत दुई दशकमा नेपालमा मुटुरोगीको संख्या पाँच गुणाले बढेको बताए। उनका अनुसार हाल देशको करिब ३० प्रतिशत जनसंख्या मुटुसम्बन्धी समस्याबाट प्रभावित छ र यसका कारण मुलुकभर बर्सेनि ३० हजारभन्दा बढी मानिसको ज्यान जाने गरेको छ। नागरिक न्यूजले उद्धृत गरेको अन्तर्राष्ट्रिय तथ्यांक अनुसार नेपालमा वार्षिक करिब १६ हजार जनालाई तीव्र हृदयाघात (एक्युट हार्ट अट्याक) हुने गर्दछ।

चिकित्सकहरूका अनुसार रक्तनलीमा बोसो जम्ने (प्लाक) र रक्तसञ्चार प्रणालीमा हुने क्षति वर्षौंदेखि सुस्त गतिमा भइरहेको हुन्छ र एक्कासि आकस्मिक समस्याका रूपमा देखा पर्छ। नेपाल न्यूज इङ्लिसमा लेख्दै डा. रेग्मीले युवा अवस्थामा मुटुरोग लाग्दैन भन्ने गलत बुझाइका कारण धेरैले उच्च रक्तचाप, रगतमा ग्लुकोज र कोलेस्ट्रोलको नियमित परीक्षण नगराउने गरेको औंल्याएका छन्। यसबाहेक, छाती दुख्ने वा भारी हुने, सास फेर्न गाह्रो हुने, वाकवाकी लाग्ने र चिसो पसिना आउनेजस्ता प्रारम्भिक लक्षणहरूलाई बिरामीहरूले सामान्य ग्यास्ट्रिक वा अपच ठानेर बेवास्ता गर्दा अस्पताल पुग्न ढिलाइ हुने गरेको छ, जुन अत्यन्त जोखिमपूर्ण मानिन्छ।

हृदयाघात भएको सुरुवाती १ देखि २ घण्टाको 'गोल्डेन आवर' भित्र आकस्मिक उपचार पाउँदा मुटुको मांसपेशीलाई जोगाउन सकिने डा. रेग्मीले डिसी नेपाललाई बताए। साथै, ५ देखि १५ वर्ष उमेरका बालबालिकामा घाँटीको स्ट्रेप्टोकोकल संक्रमणको समयमै उपचार नभए दीर्घकालीन रूपमा बाथ मुटुरोग (रुमेटिक फिभर) र मुटुको भल्भमा क्षति पुग्ने गम्भीर जोखिम रहनेतर्फ पनि उनले सचेत गराए।

गोरखापत्रसँगको कुराकानीमा मनमोहन सेन्टरका मुटुरोग विशेषज्ञ डा. संजीव थापाले अस्पतालको उपचारभन्दा रोकथामका उपायलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिए। डा. थापाले जंक फुड, बढी नुनिलो खानेकुरा, रातो मासु र प्रशोधित चिनीको उपभोग घटाउन तथा उच्च रक्तचाप र मधुमेह नियन्त्रणका लागि दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट छिटोछिटो हिँड्ने (ब्रिस्क वाकिङ) बानी बसाल्न सुझाव दिएका छन्।

विशेषज्ञहरूले प्रादेशिक स्वास्थ्य पूर्वाधारमा रहेको असमानताप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। बागमती प्रदेशले आफ्ना १० वटा क्षेत्रीय अस्पतालहरूमा रगत पातलो बनाउने (थ्रोम्बोलाइटिक) औषधिको उपचार विधि सुरु गरेको भए तापनि पूर्ण सुविधासम्पन्न क्याथ ल्याब (क्याथेटराइजेसन ल्याब) सेवा भने काठमाडौं र त्यसबाहेक विराटनगर तथा चितवनका केही निजी र क्षेत्रीय अस्पतालहरूमा मात्र सीमित छ। यसले गर्दा ग्रामीण भेगका बिरामीहरू रोकथाम गर्न सकिने मृत्युको जोखिममा परिरहेका छन्।