मध्यस्थहरूसँग छलफल जारी रहँदा होर्मुज सम्झौतामा अमेरिकाको औपचारिक जवाफ पर्खिंदै इरान

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले तेहरानको प्रस्तावलाई सार्वजनिक रूपमै खारेज गरे पनि इरानी कूटनीतिज्ञहरू भने होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा कतारी मध्यस्थहरूसँग छलफलमा जुटेका छन्।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीका अनुसार गत जुन १८ मा भएको १४ बुँदे समझदारीका सर्तहरू वासिङ्टनले पालना गरेमा सात दिनभित्रै यो महत्त्वपूर्ण ऊर्जा मार्गबाट हुने नियमित समुद्री आवागमन सुचारु गर्ने योजना तेहरानले अघि सारेको छ। बीबीसी न्यूज नेपालीका अनुसार अराघचीले संयुक्त राष्ट्रसंघमा यसबारे जानकारी दिँदै कतारी मध्यस्थहरूमार्फत यो प्रस्ताव अमेरिकी अधिकारीहरूसमक्ष पुर्‍याइएको बताएका छन्।

द्वन्द्व चर्कनुअघि विश्वको करिब पाँच भागको एक भाग पेट्रोलियम तथा तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ढुवानी हुने यो रणनीतिक जलमार्ग फेब्रुअरीको अन्त्यतिरबाट गम्भीर रूपमा प्रभावित भएको छ। अमेरिका र इजरायलको संयुक्त हवाई आक्रमणपछि इरानले जवाफी हमला र समुद्री नाकाबन्दी सुरु गरेसँगै यहाँको आवागमन ठप्पप्रायः बनेको हो।

शनिबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले तेहरानका सर्तहरू "अस्वीकार्य" रहेको बताएका छन्। समुद्री प्रतिबन्धका कारण इरान गम्भीर आर्थिक संकटमा परेको र हतास भएर जलडमरूमध्य खोल्न चाहेको उनको दाबी थियो। ट्रम्पले उक्त जलमार्गमा अमेरिकाको पूर्ण नियन्त्रण रहेको र ठूलो परिमाणमा पेट्रोलियम ढुवानी भइरहेको जिकिर गरे। ट्रम्पको अभिव्यक्तिपछि टेलिग्राममा प्रतिक्रिया दिँदै अराघचीले अमेरिकी राष्ट्रपतिले प्रायः विरोधाभासपूर्ण बयान दिने गरेको टिप्पणी गरे। मध्यस्थकर्ताहरूले औपचारिक रूपमा वासिङ्टनको आधिकारिक कूटनीतिक धारणा नल्याएसम्म इरानले आफ्नो निर्णय सुरक्षित राख्ने उनले प्रस्ट पारेका छन्।

इरानको इस्ना (ISNA) समाचार समितिलाई उद्धृत गर्दै नेपाली अनलाइन पोर्टल अनलाइनखबरले जनाएअनुसार, प्रस्तावको समीक्षा गर्न र सम्भावित प्रतिबन्ध फुकुवाबारे छलफल गर्न अराघची हाल अमेरिकामै रहेको कतारी मध्यस्थकर्ताको टोलीलाई भेट्ने तयारीमा छन्। यद्यपि, इरानी र अमेरिकी अधिकारीहरूबीच प्रत्यक्ष वार्ताको कुनै सम्भावना नरहेको अर्ध-सरकारी सञ्चारमाध्यम तस्निमले स्पष्ट पारेको छ।

कूटनीतिक कसरतसँगै सैन्य शक्ति प्रदर्शन पनि जारी छ। अनलाइनखबरका अनुसार इरानका सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले इरानी तटीय सेनाले अमेरिकी युद्धपोतहरूलाई दक्षिणी इरानी जलक्षेत्रबाट अरब सागरतर्फ धकेलिदिएको दाबी गरेका छन्। साथै, यस क्षेत्रबाट विदेशी सैन्य उपस्थिति हटाउने तेहरानको लक्ष्य रहेको चेतावनी पनि उनले दिएका छन्। तर, अमेरिकी अधिकारीहरूले भने बीबीसीसँग कुरा गर्दै आफ्ना नौसेना बलियो स्थितिमा रहेको र सम्झौताका लागि आफूहरूलाई कुनै हतार नभएको बताएका छन्।

समुद्री जोखिमलाई थप बढाउँदै इराननिकट यमनका हुथी विद्रोहीहरूले लाल सागर क्षेत्रमा आक्रमण तीव्र पारेका छन्। उनीहरूले हालै बाब अल-मन्दाब जलडमरूमध्य नजिकैका रणनीतिक क्षेत्रहरू आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका छन्।