चाडपर्वका कारण आयात बढ्दा नेपालको वैदेशिक व्यापारको आकारमा वृद्धि
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासिकमा नेपालको वैदेशिक व्यापारको आकार ७ खर्ब ६१ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जसमा चाडपर्वको मागका कारण आयातमा तीव्र वृद्धि भएको छ।
चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमासिक (मध्य-जुलाईदेखि मध्य-अक्टोबर २०२६) मा नेपालको वैदेशिक व्यापारमा उल्लेखनीय गतिविधि देखिएको छ, जसमा आयात र निर्यात दुवैमा तीव्र वृद्धि भएको छ। भन्सार विभागले बुधबार, कात्तिक ११ गते २०८३ (अक्टोबर २८, २०२६) मा सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार, वैदेशिक व्यापारको कुल आकार ७ खर्ब ६१ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ४०.७१ प्रतिशतले बढी हो।
चाडपर्वले बढाएको आयात
तीन महिनाको अवधिमा आयात ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको ४ खर्ब ६८ अर्ब ८ करोड रुपैयाँको तुलनामा ३८.१८ प्रतिशतले बढी हो। बिजमाण्डूले असोजमा देखिएको वृद्धिलाई दशैंसँग जोडेको छ भने अनलाइनखबरले चाडबाडको मागसँग जोडेको छ। असोज महिनामा मात्रै बिजमाण्डूका अनुसार २ खर्ब ४५ अर्ब २७ करोड, अनलाइनखबरका अनुसार २ खर्ब ४५ अर्ब २६ करोड र सेतोपाटीका अनुसार २ खर्ब ४६ अर्ब रुपैयाँको आयात भएको छ, जुन एउटै भन्सार विभागको तथ्यांकको पूर्णांकमा भएको भिन्नता हो। सेतोपाटीले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा वस्तुको मूल्यमा भएको वृद्धि र पेट्रोलियम पदार्थको आन्तरिक खपतमा भएको वृद्धिका कारण आयात बिल थप बढेको जनाएको छ।
प्रमुख आयातित वस्तुहरूमा कच्चा भटमासको तेल ५० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीका साथ सूचीको शीर्ष स्थानमा छ, त्यसपछि डिजेल, पेट्रोल र खाना पकाउने एलपी ग्यासमा ठूलो खर्च भएको छ। थप रूपमा, अनलाइनखबरले नेपालले ५६ हजार ८ सय ९३ टन चामल, धान र सम्बन्धित उत्पादनहरू ४ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँमा आयात गरेको र त्रैमासिकको अन्तिम महिनामा आयात उल्लेखनीय रूपमा बढेको रिपोर्ट गरेको छ।
निर्यात वृद्धि र व्यापार घाटा
आयातमा अत्यधिक निर्भरताका बाबजुद निर्यात प्रदर्शनमा लचकता देखिएको छ। भन्सार विभागका अनुसार निर्यात १ खर्ब १४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही त्रैमासिकमा रेकर्ड गरिएको ७२ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँको तुलनामा ५७.०३ प्रतिशतले बढी हो। अनलाइनखबरका अनुसार ५९ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँको निर्यातसहित वनस्पति तेल प्रमुख निर्यातजन्य वस्तु नै रहेको छ।
सेतोपाटीका अनुसार निर्यात प्रतिशतका हिसाबले आयातभन्दा छिटो बढ्यो, ५७.०३ प्रतिशत बनाम ३८.१८ प्रतिशत, तर निकै सानो आधारबाट बढेकाले व्यापार घाटा अझै फराकिलो भयो। घाटा ३४.७१ प्रतिशतले बढेर ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन गत वर्ष ३ खर्ब ९५ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ थियो। निर्यात-आयात अनुपातमा केही सुधार आए पनि—गत वर्ष १:६.४३ रहेकोमा यस वर्ष १:५.६६ मा झरेको छ—अन्तर अझै पनि ठूलो छ।
व्यापार साझेदारहरू
भारत नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार रहँदै आएको छ, जसले आयात र निर्यात दुवैको ठूलो हिस्सा ओगटेको छ। यस त्रैमासिकमा भारतसँगको व्यापार घाटा एक्लै २ खर्ब ७१ अर्ब रुपैयाँ रहेको छ। चीन दोस्रो ठूलो साझेदारको रूपमा रहेको छ, यद्यपि व्यापार सन्तुलन उत्तरी छिमेकीबाट हुने आयातको पक्षमा अत्यधिक झुकेको छ। अनलाइनखबरले अर्जेन्टिनालाई तेस्रो ठूलो साझेदार देखाएको छ, जहाँबाट ३५ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ, जसमा मुख्यतया खाद्य तेलको कच्चा पदार्थ पर्छ। साउदी अरेबियाबाट ११ अर्ब ५६ करोड र ब्राजिलबाट ९ अर्ब ४ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ। बिजमाण्डूका अनुसार कच्चा भटमासको तेल अर्जेन्टिना, चीन र ब्राजिलबाट आएको हो।