हर्मुज जलडमरूको तनावले विश्व ऊर्जा र सुरक्षाको गतिशीलतालाई फेर्दै
रोयटर्सका अनुसार हर्मुज जलडमरूबाट हुने दैनिक जहाज आवतजावत सेप्टेम्बरसम्ममा करिब १२५ बाट १७ मा झरेको छ, जबकि इरानले गोप्य सञ्जालमार्फत सैन्य सामग्री आयात गरिरहेको बताइएको छ।
हर्मुज जलडमरू, एक महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग, क्षेत्रीय सैन्य गतिविधिमा आएको वृद्धिसँगै विश्व भू-राजनीतिक परिदृश्यको केन्द्रबिन्दु बनेको छ। अन्नपूर्ण पोस्टको विश्लेषण अनुसार, फारसको खाडीलाई ओमानको खाडीसँग जोड्ने यो साँघुरो जलमार्ग नियमित पारवहन मार्गबाट शक्ति प्रदर्शनको रणनीतिक उपकरणमा परिणत भएको छ, जसले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति र समुद्री सुरक्षामा गम्भीर प्रभाव पारेको छ।
अन्नपूर्ण पोस्टले उल्लेख गरेको संयुक्त राष्ट्रसंघीय व्यापार तथा विकास सम्मेलनको तथ्यांक अनुसार, फागुन १६ गते २०८२ (फेब्रुअरी २८) अघि (उक्त विश्लेषणका अनुसार त्यही दिन अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि संयुक्त सैन्य आक्रमण गरेका थिए) यो जलमार्गबाट विश्वको करिब ३८ प्रतिशत कच्चा तेल र १९ प्रतिशत तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (LNG) को प्रवाह हुन्थ्यो। त्यसपछि ढुवानी निकै खुम्चिएको छ। अन्नपूर्ण पोस्टले उद्धृत गरेको रोयटर्सका अनुसार फागुन १६ गतेअघि सामान्यतया दैनिक करिब १२५ रहने ठूला व्यावसायिक जहाजको आवतजावत सेप्टेम्बरको तेस्रो सप्ताहन्तसम्ममा केवल १७ मा झरेको छ। सोही विश्लेषणले युद्धअघि दैनिक करिब २ करोड ब्यारेल रहेको तेल प्रवाह अगस्टमा करिब ९० लाख ब्यारेलमा सीमित भएको उल्लेख गरेको छ। जलडमरूबाट बग्ने कच्चा तेलको करिब ८० प्रतिशत हिस्सा एसियाले ओगटेको छ, र चीन, भारत, जापान र दक्षिण कोरिया खाडी क्षेत्रबाट ऊर्जा आयात गर्ने प्रमुख राष्ट्रहरूमध्ये पर्छन् भनी विश्लेषणमा भनिएको छ।
सैन्य वृद्धि र खरिद
यस क्षेत्रमा सुरक्षा तनाव निकै बढेको छ। डीसी नेपालले इरानी समाचार संस्था इर्नालाई उद्धृत गर्दै रिपोर्ट गरेअनुसार, इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) ले इरानको एकीकृत हवाई रक्षा सञ्जालअन्तर्गत सञ्चालित नयाँ हवाई रक्षा प्रणाली प्रयोग गरी जलडमरूको पूर्वी भागमा रहेको सिराक नजिकै एउटा MQ-1 ड्रोन खसालेको दाबी गरेको छ। इरानी अधिकारीहरूका अनुसार यस प्रकारको ड्रोन खसालेको यो १४औं पटक हो। यसैबीच, दक्षिण कोरियाले अस्थिरताप्रति आफ्नो प्रतिक्रियाबारे विचार गरिरहेको छ। रोयटर्सलाई उद्धृत गर्दै डीसी नेपालले लेखेअनुसार, दक्षिण कोरियाका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार वी सुङ-लाकले संसदीय लेखापरीक्षणका क्रममा सियोलले जलडमरूमा सम्भावित सैन्य वा प्राविधिक तैनाथीका विकल्प (जस्तै समुद्री गस्ती विमान) बारे विचार गरिरहेको र वासिङ्टनसँग निरन्तर छलफल भइरहेको बताए। राष्ट्रपति ली जे म्योङले पहिल्यै घोषणा गरेझैं प्रत्यक्ष लडाइँमा संलग्न हुने गरी कुनै तैनाथी नगरिने कुरा उनले दोहोर्याए।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध र अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दीका बाबजुद इरानले आफ्नो सैन्य सामग्रीको आपूर्ति जारी राखेको छ। क्लिकमान्डुले रिपोर्ट गरेको रोयटर्सको अनुसन्धानअनुसार, इरानले ५,००० भन्दा बढी गोप्य एजेन्सीहरूको सञ्जाल खडा गरेको छ, जसमार्फत विगत १८ महिनामा कम्तीमा २ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको सैन्य हार्डवेयर, विस्फोटक पदार्थ र भारी सवारीसाधन आयात गरिएको छ। यो सञ्जालले विदेशी शेल कम्पनी र मध्यस्थकर्ताहरू प्रयोग गर्ने गरेको र चीन, रुस र जर्मनी लगायतका देशहरूबाट सामग्री ल्याएको बताइएको छ। क्लिकमान्डुका अनुसार विज्ञहरूले यसलाई इरानी सैन्य क्षमता पुनर्निर्माण गर्ने औद्योगिक स्तरको प्रयास भनेका छन्।
रणनीतिक विकल्पहरू
अन्नपूर्ण पोस्टको विश्लेषणअनुसार, राष्ट्रहरूले साउदी अरबको पेट्रोलाइन भनेर चिनिने पूर्व-पश्चिम पाइपलाइन र यूएईको अबु धाबी क्रुड आयल पाइपलाइन जस्ता विकल्पबारे सोचेका छन्। तर तिनको क्षमता क्रमशः दैनिक करिब ७० लाख र १८ लाख ब्यारेल मात्र छ, जुन युद्धअघि जलडमरूबाट बग्ने दैनिक करिब २ करोड ब्यारेलको तुलनामा निकै कम भएकाले तत्काल प्रतिस्थापन सम्भव छैन। विश्लेषणले साउदीको पेट्रोलाइन लाल सागर र बाब-अल-मन्देब सुरक्षित रहँदा मात्र पूर्ण रूपमा सक्रिय हुन सक्ने र लामा स्थलमार्गका पाइपलाइन युद्धकालमा आक्रमणको जोखिममा पर्ने उल्लेख गर्दै यसले समुद्री मार्गको रणनीतिक महत्त्वलाई उजागर गर्ने बताएको छ।