गोरखाको दुर्गम चुमनुब्रीमा नुनको मूल्य प्रति प्याकेट २०० रुपैयाँसम्म

गोरखाको उत्तरी भेगमा पर्ने दुर्गम चुमनुब्री गाउँपालिकाका बासिन्दाले बजार भावभन्दा निकै बढी मूल्य तिरेर नुन किन्नुपरेको छ। केही बस्तीमा एक प्याकेट नुनको मूल्य २०० रुपैयाँसम्म पर्छ, जबकि बजारमा नुन प्रतिकिलो ३० देखि ३५ रुपैयाँमा पाइन्छ। राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस) को प्रतिवेदनअनुसार, जसलाई नागरिक न्युज, सेतोपाटी र रातोपाटीले प्रकाशन गरेका छन्, पाङसिङभन्दा माथि सडक नपुगेकाले उपत्यकामा सामान ढुवानी गर्दा लाग्ने खर्च नै यसको मुख्य कारण हो।

साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनले आयोडिनयुक्त नुनको मूल्य प्रतिकिलो २६ रुपैयाँ, 'न्यु शक्ति' नुनको २० रुपैयाँ र 'भानु' नुनको ९ रुपैयाँ तोकेको छ। तर चुमनुब्री गाउँपालिकाका विभिन्न बस्तीमा आयोडिनयुक्त नुनको मूल्य प्रतिप्याकेट ६० देखि २०० रुपैयाँसम्म पर्छ। गाउँ जति विकट छ, नुनको मूल्य पनि त्यति नै बढी छ।

भौगोलिक विकटताको मूल्य

मोटर पुगेको अन्तिम स्थान वडा नं. ३ को पाङसिङ हो; त्यसभन्दा माथिका बस्तीमा खाद्यान्न ढुवानीको मुख्य साधन खच्चड हो। मनास्लु क्षेत्रका तिब्बती सीमा नजिकका अन्तिम बस्ती सामागाउँ र साम्दोमा एक प्याकेट आयोडिनयुक्त नुनको मूल्य २०० रुपैयाँ पर्छ। स्थानीय निमा दोर्जेका अनुसार तल्लो क्षेत्रमा ३० रुपैयाँमा पाइने एक प्याकेट नुन पाङसिङबाट साम्दोसम्म पुर्‍याउन ढुवानी भाडामात्रै १०० रुपैयाँ पर्छ। आरुघाट र आर्खेतबाट पाङसिङसम्मको ढुवानी खर्च छुट्टै हुन्छ र पसलेले ५ देखि १० रुपैयाँ नाफा राख्दा मूल्य २०० रुपैयाँ पुग्छ, उनले भने। सामागाउँका व्यवसायी वीरबहादुर लामाका अनुसार तीन दिनको पैदलयात्रापछि पुगिने सामागाउँ र साम्दोसम्म खाद्यान्न पुर्‍याउन प्रतिकिलो १०० रुपैयाँ ढुवानी भाडा लाग्छ।

गाउँपालिकाका अन्य भागमा मूल्य ढुवानी भाडाअनुसार फरक पर्छ। वडा नं. २ को ल्हो गाउँमा प्रतिकिलो ८० रुपैयाँ भाडा लाग्ने भएकाले एक प्याकेट नुन १५० रुपैयाँ पर्छ। वडा नं. ५ को बिहीमा स्थानीय काल्देन छेवाङका अनुसार हिउँदमा पाङसिङबाट प्रतिकिलो २५ रुपैयाँ भाडा लाग्दा नुन प्रतिप्याकेट १०० रुपैयाँमा पाइन्छ; वर्षायाममा भाडा प्रतिकिलो ७० रुपैयाँसम्म पुग्ने भएकाले सामानको मूल्य पनि सोही अनुसार बढ्छ। चुम उपत्यकाका अन्तिम बस्ती छुले र निलेका बासिन्दाले एक प्याकेट नुनको १८० देखि २०० रुपैयाँसम्म तिर्छन्, जहाँ प्रतिकिलो ६० रुपैयाँसम्म भाडा लाग्छ। छेकम्पारका गाउँबस्तीमा एक प्याकेट नुन १५० रुपैयाँ र वडा नं. ६ को चुम्लिङमा १०० रुपैयाँ पर्छ भने वडा नं. ४ को प्रोकमा ढुवानी खर्चअनुसार नुनको मूल्य १०० देखि १७० रुपैयाँसम्म पर्छ। सडक पुगेको गाउँपालिकाको केन्द्र फिलिममा पनि अन्यत्र ३० रुपैयाँ पर्ने प्याकेट ६० रुपैयाँमा बिक्री हुने स्थानीय कुमारी गुरुङले बताइन्।

सहुलियतको सीमितता

सरकारले विकट हिमाली क्षेत्रका बासिन्दालाई सहुलियत दरमा नुन उपलब्ध गराउन ढुवानी अनुदान कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ, जसको व्यवस्थापन साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनले गर्छ। कर्पोरेसनका गण्डकी प्रदेश प्रमुख सागर सेरचनका अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा उत्तरी गोरखाको सिर्दिबासका लागि ३५० क्विन्टल आयोडिनयुक्त नुन पठाइएको छ, र पोखराबाट सिर्दिबाससम्म नुन ढुवानी गर्ने ठेकेदारलाई सरकारले ढुवानी खर्च उपलब्ध गराउँछ।

तर अनुदानको नुन सबै विकट बस्तीमा पुग्न सकेको छैन। स्थानीय बासिन्दा पासाङ फुन्जो लामाका अनुसार त्यस्तो नुन धेरैजसो सिर्दिबास क्षेत्रमै खपत हुन्छ। सरकारले जगतसम्म नुन पुर्‍याउन ढुवानी अनुदान दिन्छ, त्यहाँबाट सामागाउँ र साम्दो पुग्न चार दिन र छेकम्पार पुग्न तीन दिन लाग्छ, त्यसैले चर्को ढुवानी भाडा तिर्नैपर्ने उनले बताए।

सडकको पहुँच

बेनिघाट–आरुघाट–लार्के सडकअन्तर्गत हावाडाँडादेखि चीनको सीमास्थित लार्के भञ्ज्याङसम्म सडकको ट्र्याक खोल्ने जिम्मा नेपाली सेनाले पाएको छ, र सेनाले फिलिमदेखि केही माथि पेवासम्म ट्र्याक खोलेको छ। प्रतिवेदनअनुसार बजेट अभाव र स्रोत सुनिश्चितताको समस्याका कारण निर्माणले गति लिन सकेको छैन। चुमनुब्री गाउँपालिका–३ सिर्दिबासबाहेक अन्य छ वटा वडा अझै सडक सञ्जालको पहुँचबाट टाढा छन्।