सीएसआरआई नेपालद्वारा वित्तीय क्षेत्रको एआई सुरक्षाका लागि अनुसन्धान अनुदान घोषणा

सेन्टर फर साइबर सेक्युरिटी रिसर्च एन्ड इनोभेसन नेपाल (सीएसआरआई नेपाल) ले मुलुकको बैंकिङ, वित्तीय र बीमा क्षेत्रमा देखा परेका सुरक्षा चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न 'ग्लोबल एआई रिसर्च ग्रान्ट २०२६' (Global AI Research Grant 2026) सुरु गरेको छ। यो पहलको उद्देश्य वित्तीय कारोबारमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को तीव्र प्रयोगसँगै आउने जोखिमहरूलाई कम गर्न बलियो ढाँचा विकास गर्नु हो।

सीएसआरआई नेपालका अनुसार, यो अनुदानले शैक्षिक संस्था, नियामक निकाय र वित्तीय उद्योगबीच त्रिपक्षीय सहकार्यलाई बढावा दिने लक्ष्य राखेको छ। स्वदेशी अनुसन्धानलाई प्रोत्साहन गरेर संस्थाले बाह्य उपकरणहरूमाथिको निर्भरता घटाउने र नेपाललाई सुरक्षित तथा नैतिक एआई प्रविधिको क्षेत्रीय हबका रूपमा स्थापित गर्ने आशा राखेको छ।

अनुसन्धानका चार स्तम्भ

सीएसआरआई नेपालका अध्यक्ष डा. शालिग्राम पराजुलीले अनुसन्धान कार्यक्रमका लागि चारवटा मुख्य प्राथमिकताका क्षेत्रहरू तोक्नुभएको छ। यसमा वास्तविक समयको अनुगमनका लागि एआई-आधारित थ्रेट इन्टेलिजेन्स प्रणालीको विकास र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डहरूको पालना सुनिश्चित गर्न फेडेरेटेड लर्निङजस्ता गोपनीयता-मैत्री डेटा गभर्नेन्स मोडेलहरूको निर्माण समावेश छन्।

यसबाहेक, यो अनुदानले वित्तीय ठगी र पहिचान चोरी (identity theft) विरुद्ध लड्न प्रेडिक्टिभ मोडेलहरूको डिजाइनमा जोड दिन्छ। अन्तिम स्तम्भ 'नैतिक एआई' (Ethical AI) मा केन्द्रित छ, जसको उद्देश्य क्रेडिट स्कोरिङजस्ता स्वचालित निर्णय प्रक्रियाहरू पारदर्शी र जवाफदेही रहून् भन्ने सुनिश्चित गर्नु हो।

उद्योगमा प्रभाव र सहकार्य

यस पहलका बारेमा रिपोर्ट गर्दै सेतोपाटी र टेकपानाले यो परियोजना नेपाल राष्ट्र बैंकजस्ता नियामक निकायहरूलाई प्रमाणमा आधारित अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्न डिजाइन गरिएको उल्लेख गरेका छन्। यो कार्यक्रमले स्थानीय डेटा वैज्ञानिकहरू, अनुसन्धानकर्ताहरू र साइबर सुरक्षा विज्ञहरूलाई उद्योग-विशेष समस्याहरूमा काम गर्ने व्यावहारिक अवसरहरू प्रदान गर्ने उद्देश्य पनि राखेको छ।

आईसीटी फ्रेमले यो पहलले वित्तीय सुरक्षा रणनीतिहरूलाई प्रतिक्रियात्मक उपायहरूबाट स्वचालित, प्रेडिक्टिभ प्रणालीमा रूपान्तरण गर्ने अपेक्षा गरिएको उल्लेख गरेको छ। यो परिवर्तनले सञ्चालन लागत घटाउने र ग्राहकको डेटाको सुरक्षालाई बलियो बनाउने अनुमान गरिएको छ।

सीएसआरआई नेपालका निवर्तमान अध्यक्ष प्रा. डा. सुवर्ण शाक्यले यो कार्यक्रम एआई-संचालित डिजिटल ठगी नियन्त्रण गर्न एक महत्वपूर्ण कदम भएको बताउनुभयो। अनुदानको वैचारिक ढाँचा संस्थापक अध्यक्ष चिरञ्जीवी अधिकारी, केयर नेपालका वरिष्ठ उपाध्यक्ष प्रा. डा. गजेन्द्र शर्मा र सीएसआरआई नेपालको कार्यकारी समितिका अन्य सदस्यहरू सम्मिलित टोलीले तयार पारेको हो।

इच्छुक अनुसन्धानकर्ता, विद्यार्थी र पेशेवरहरूले सीएसआरआई नेपालको आधिकारिक वेबसाइटमार्फत आफ्नो प्रस्ताव पेस गर्न सक्नेछन्। आईसीटी फ्रेमका अनुसार सीएसआरआई नेपालले यो कार्यक्रमको प्रभाव नेपालको कर्पोरेट र शैक्षिक दुवै क्षेत्रमा दिगो हुने अपेक्षा गरेको छ। टेकपानाका अनुसार संस्थाले यसबाट वित्तीय क्षेत्रको कार्यप्रणालीमा दीर्घकालीन परिवर्तन आउने विश्वास लिएको छ।