काठमाडौँ विश्वको पाँचौँ प्रदूषित सहर, AQI १७२ पुग्यो
बुधबार बिहान ६ देखि ७ बजेसम्म काठमाडौँको वायु गुणस्तर सूचकांक (AQI) १७२ पुगेपछि यो विश्वका प्रदूषित सहरको सूचीमा पाँचौँ स्थानमा उक्लिएको छ; एक घण्टाअघि यो १५८ र ११औँ स्थानमा थियो। यस हप्ताको सुरुमा तराईका केही भागमा २०० भन्दा माथिको सूचकांक मापन भएको थियो।
बुधबार बिहान विश्वका प्रदूषित सहरको सूचीमा काठमाडौँ पाँचौँ स्थानमा उक्लिएको छ। राजधानी र तराईका फाँटहरूमा वायु प्रदूषण बढेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय वायु गुणस्तर अनुगमन संस्था आईक्यूएयर (IQAir) को तथ्यांकअनुसार बुधबार बिहान ६ देखि ७ बजेसम्म काठमाडौँको वायु गुणस्तर सूचकांक (AQI) १७२ पुगेको रातोपाटीले जनाएको छ। यो १५१ देखि २०० सम्मको 'अस्वस्थकर' श्रेणीमा पर्छ। एक घण्टाअघि, बिहान ५ देखि ६ बजेसम्म, यो १५८ थियो र काठमाडौँ ११औँ स्थानमा थियो; एक घण्टामै सूचकांक १४ अंकले बढेको हो। सूचीमा पाकिस्तानको लाहोर २८४ सहित पहिलो, बंगलादेशको ढाका २०८ सहित दोस्रो, भारतको कोलकाता १९९ सहित तेस्रो र दिल्ली १८३ सहित चौथो स्थानमा छन्।
राजधानीको यो अवस्थाअघि नै अन्यत्र केही दिनदेखि प्रदूषण बढ्दै आएको थियो। आइतबार उज्यालो अनलाइनले पश्चिममा कैलालीदेखि पूर्वमा झापासम्म आकाश धुम्मिएको जनाउँदै झापामा AQI २०९, बुटवलमा २०५ र कैलालीमा १७० मापन भएको लेखेको थियो; झापा र बुटवलको सूचकांक २०१ देखि ३०० सम्मको 'निकै अस्वस्थकर' श्रेणीमा पर्छ। सोमबार सोही सञ्चारमाध्यमले त्यस बिहान प्रमुख सहरहरूमध्ये विराटनगरको हावा सबैभन्दा अस्वस्थ रहेको जनायो; त्यहाँ AQI २४६ ('निकै अस्वस्थकर') मापन भएको थियो भने वीरगन्जमा १६४, काठमाडौँमा १६३, चितवनमा १५५ र नेपालगन्जमा १५१ रेकर्ड भएको थियो।
सीमापारिको धुलो र पराल बाल्दा बढ्यो प्रदूषण
जलवायु विज्ञ उज्ज्वल उपाध्यायका अनुसार पाकिस्तान र पश्चिम भारतका मरुभूमिबाट उडेर आएको धुलो तथा भारतमा धान काटेपछि खेतमा पराल जलाउँदा निस्किएको धुवाँका कारण नेपालमा वायु प्रदूषण बढेको हो, उज्यालो अनलाइनले लेखेको छ। यस्तो प्रदूषित हावामा सामान्यतया अत्यन्त मसिना धुलोका कण, नाइट्रोजन डाइअक्साइड, सल्फर डाइअक्साइड र अन्य हानिकारक ग्यास हुन्छन्। सोमबारको प्रतिवेदनमा पानी पर्न रोकिनु, वायुमण्डल स्थिर हुनु र विभिन्न ठाउँमा कृषि अवशेष जलाउन थालिनुले पनि प्रदूषण बढाएको उल्लेख छ; भारतमा बढेको प्रदूषणको असर पनि नेपालका विभिन्न भूभागमा देखिएको विज्ञहरूले बताएका छन्।
वायु गुणस्तर सूचकांकमा शून्यदेखि ५० सम्मलाई राम्रो, ५१ देखि १०० सम्मलाई मध्यम र १०१ देखि १५० सम्मलाई संवेदनशील समूहका लागि अस्वस्थ मानिन्छ। १५१ देखि २०० सम्मलाई सबैका लागि अस्वस्थ, २०१ देखि ३०० सम्मलाई निकै अस्वस्थ र ३०० भन्दा माथिलाई खतरनाक मानिन्छ।
स्वास्थ्य सावधानी र आगामी दिन
स्वास्थ्यकर्मीले सम्भव भएसम्म घरभित्रै बस्न, बिहान र बेलुका धुलो तथा धुवाँ बढी हुने ठाउँमा नहिँड्न र बाहिर निस्कनै परे राम्रो गुणस्तरको मास्क प्रयोग गर्न सुझाव दिएको उज्यालो अनलाइनले जनाएको छ। प्रदूषण अस्वस्थकर तहमा पुग्दा बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती महिला तथा दम, मुटु र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएका व्यक्ति बढी जोखिममा पर्छन्।
उज्यालो अनलाइनको सोमबारको प्रतिवेदनअनुसार सुख्खा र चिसो मौसम बढ्दै जाँदा वायु प्रदूषण थप बढ्ने सम्भावना छ, र यसले जनस्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न सक्ने भन्दै विज्ञहरूले विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका छन्।