केरुङ-काठमाडौँ रेलको अध्ययन पूरा, जनकपुर-अयोध्या रेलको परीक्षण

नोभेम्बरको सुरुमा दुईवटा सीमापार रेल परियोजनामा गतिविधि देखियो: चीनले केरुङ-काठमाडौँ रेलमार्गको सम्भाव्यता अध्ययन सकिएको जनाएको छ भने जनकपुरधामबाट अयोध्यासम्म प्रस्तावित रेल सेवाका लागि भारतीय विशेष रेलको परीक्षण गरिएको छ।

केरुङ-काठमाडौँ रेलको अध्ययन

रेल विभागका अधिकारीहरूले बीबीसी न्यूज नेपालीलाई बताएअनुसार चीनले प्रस्तावित केरुङ-काठमाडौँ रेलमार्गको सम्भाव्यता अध्ययन सकिएको जनाएको छ। सियानमा चिनियाँ पक्षसँग भएको वार्तामा नेपाली टोलीलाई त्यसबारे जानकारी गराइएको थियो। बीबीसी न्यूज नेपालीका अनुसार चिनियाँ अनुदानमा भएको उक्त अध्ययनमा नेपालतर्फको लम्बाइ ७८.१ किलोमिटर देखिएको छ र करिब ९६ प्रतिशत मार्ग अग्ला पुल र सुरुङमा पर्नेछ। चीनबाट फर्केका अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै नेपाल खबरले पनि ७८ किलोमिटर लम्बाइ र ९६ प्रतिशत सुरुङ तथा पुल रहने उल्लेख गरेको छ। उसका अनुसार रेलमार्ग केरुङबाट काठमाडौँको टोखासम्म आउनेछ र केरुङ, धुन्चे, नुवाकोट र टोखामा स्टेसन प्रस्ताव गरिएको छ।

दुई सञ्चारमाध्यमले लागतको फरक आँकडा दिएका छन्। नेपाल खबरले निर्माणको प्रारम्भिक लागत २ खर्ब ५७ अर्ब रुपैयाँ अनुमान गरिएको जनाएको छ। बीबीसी न्यूज नेपालीले रेल विभागका सूचना अधिकारी बोध भण्डारीलाई उद्धृत गर्दै अध्ययनमा लागत करिब २० अर्ब चिनियाँ युआन (करिब ४ खर्ब नेपाली रुपैयाँ) देखिएको बताएको छ। दुवै आँकडाबीचको भिन्नता प्रतिवेदनहरूमा स्पष्ट गरिएको छैन।

बाढीको जोखिमबारे नेपाल खबरले एक अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै प्रतिवेदनमा भोटेकोसीमा भदौमा आएको भन्दा दोब्बर ठूलो बाढी आए पनि असर नपर्ने गरी ल्हेन्दे खोलामाथि संरचना प्रस्ताव गरिएको बताएको छ। भण्डारीले बीबीसीसँग अध्ययनको मार्ग पहिल्यै खोला छेउबाट नभएकाले भदौको विपद्ले धेरै असर नगरेको बताएका छन्।

प्रतिवेदन औपचारिक रूपमा नेपाल सरकारलाई बुझाउन बाँकी छ। त्यसका लागि अझै एक-डेढ महिना लाग्न सक्ने रेल विभागका अधिकारीहरूले बीबीसीलाई बताएका छन्। नेपाल खबरले नेपाली अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै नेपालले राखेका प्राविधिक चासो सम्बोधन गरेर चिनियाँ पक्षले अन्तिम प्रतिवेदन कूटनीतिक च्यानलमार्फत उपलब्ध गराउने बताएको छ।

नेपाल खबरले नेपाली प्रतिनिधिमण्डलका एक सदस्यलाई उद्धृत गर्दै काठमाडौँ पुगेपछि रेललाई कुन सञ्जालमा जोड्ने भन्ने चिनियाँ पक्षको मुख्य चासो रहेको बताएको छ। अर्का अधिकारीका अनुसार रेललाई दक्षिणतर्फ भारतसँग जोड्न सके झन् उपयोगी हुने चिनियाँ पक्षको आशय देखिएको छ। बीबीसी न्यूज नेपालीका अनुसार राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य अर्जुनजङ्ग थापाले यो 'महँगो परियोजना' भएको तर चीन र भारतबीचको व्यापारसँग जोडिएमा लगानी सजिलै उठ्न सक्ने बताएका छन्। त्यसका लागि भारतीय पक्षसँग पनि कुरा उठाउनुपर्ने उनको भनाइ छ। रेल विभागका अधिकारीहरूका अनुसार लगानी र कार्यान्वयनको ढाँचासहितका प्रमुख निर्णय अब राजनीतिक नेतृत्व तह र दुई सरकारबीचको छलफलमा निर्भर छन्। उनीहरूले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको प्रस्तावित भारत भ्रमणमा भारतसँग जोडिने रेलबारे छलफल हुने अपेक्षा गरेका छन्।

जनकपुर-अयोध्या परीक्षण रेल

यसैबीच, भारतीय विशेष रेलको परीक्षण (ड्राई रन) कात्तिक १९ गते (नोभेम्बर ५) भारतको बिहारको जयनगरदेखि जनकपुरधामको कुर्था स्टेसनसम्म गरिएको अनलाइनखबरले जनाएको छ। धनुषाका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी भुदेव झाका अनुसार रेल बिहान ११ बजे जनकपुरधाम आइपुगेको थियो र प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणका क्रममा दुवै देशका प्रधानमन्त्रीले संयुक्त रूपमा सेवाको उद्घाटन गर्ने तयारी हुँदैछ। इस्ट सेन्ट्रल रेल्वेका एडिसनल जेनरल म्यानेजर अमरेन्द्र कुमार लगायत भारतीय रेल्वे अधिकारीहरू रेलमा सवार थिए र नेपालका अधिकारीहरू पनि सहभागी भएका थिए।

नेपाल रेल्वे कम्पनीका प्रबन्ध सञ्चालक परिवेश पराजुलीले परीक्षण प्रधानमन्त्रीको भ्रमणका क्रममा सेवा उद्घाटन गर्ने तयारीको हिस्सा भएको बताए। तर रेल चल्ने कुरा अहिले अन्तिम भइसकेको छैन; सञ्चालन, मर्मतसम्भार, प्राविधिक र प्रशासनिक पक्षबारे छलफल भइरहेको छ र सञ्चालनको मोडालिटी पुष्टि भएको छैन। नेपालको एक मात्र रेल सेवा जनकपुर–जयनगर रहेकाले हाल यो मार्गमा भारतीय रेल नै गुड्ने र नेपालतर्फको रेखदेख नेपाल पक्षले गर्ने उनले बताए।

जनकपुर उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष सुरेन्द्र भण्डारीले अनलाइनखबरसँग प्रत्यक्ष रेल सेवाले जनकपुरधामको व्यापार–व्यवसायमा फाइदा पुग्ने र आउने पर्यटक देशका अन्य ठाउँमा पुग्दा पर्यटन प्रवर्द्धन हुने बताएका छन्। जनकपुरधामलाई सीताको जन्मभूमि र अयोध्यालाई भगवान् रामको नगरीका रूपमा लिइन्छ र रामायण सर्किटअन्तर्गत तीर्थयात्री तथा धार्मिक पर्यटकको आवागमन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ। भण्डारीका अनुसार दुई सहरबीच हवाई सेवा चल्ने कुरा पटकपटक आए पनि अहिलेसम्म सञ्चालनमा आएको छैन।