हर्मुजबारे इरान र अमेरिका टाढै, कतार र पाकिस्तानको मध्यस्थता जारी

कतार र पाकिस्तान अमेरिका र इरानबीचको आठ महिनादेखि जारी युद्ध अन्त्य गर्ने कूटनीतिक प्रयासको नेतृत्वमा रहेको माई रिपब्लिकाले एएफपीलाई उद्धृत गर्दै जनाएको छ। फेब्रुअरीको उत्तरार्धमा इरानमाथि भएको अमेरिकी-इजरायली आक्रमणबाट यो युद्ध सुरु भएको थियो। तैपनि यही हप्ता दुवै सरकारले वार्ता भइरहेको छ कि छैन भन्नेबारे फरक-फरक भनाइ राखेका छन्।

तेहरानले वासिङ्टनले आफ्ना सर्त स्वीकार गरेमा खाडी क्षेत्रको ऊर्जा ढुवानीको मुख्य मार्ग हर्मुज जलडमरू (Strait of Hormuz) दुई दिनभित्र खोल्न सक्ने बताएको छ। माई रिपब्लिका र द हिन्दूका अनुसार ती सर्तमा सबै मोर्चामा लडाइँ रोक्ने, रोक्का गरिएको इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्ने, तेलमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने र इरानी बन्दरगाहमाथि अमेरिकाले लगाएको नाकाबन्दी खोल्ने कुरा पर्छन्। विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले इर्ना (IRNA) समाचार एजेन्सीसँग यो द्वन्द्व सैन्य बल वा थप प्रतिबन्धले समाधान नहुने र कूटनीति, “सम्मानको भाषा” तथा इरानका मागलाई सम्बोधन गर्नु नै अगाडिको बाटो भएको बताएका छन्।

सोमबार ह्वाइट हाउसमा कतारका प्रधानमन्त्रीसँग भेट गरेका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले द्वन्द्व अन्त्यतर्फ “सकारात्मक गति” देखेको बताएको माई रिपब्लिकाले जनाएको छ। कतारको परराष्ट्र मन्त्रालयका अधिकारी इब्राहिम अल-हाश्मीले वार्तामा “प्रगति” भएको पुष्टि गर्दै मध्यस्थकर्ताले दुई पक्षबीचको दूरी घटाउन “निरन्तर र इमानदार प्रयास” गरिरहेको बताएका छन्। मंगलबार जी-७ का विदेशमन्त्रीहरूको बैठकपछि पेरिसमा बोल्दै अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले इरानविरुद्धको आर्थिक अभियान यति प्रभावकारी छ कि “अहिले ठूला सैन्य कारबाहीको आवश्यकता छैन” भनेको द हिन्दूले रिपोर्ट गरेको छ। हिन्दुस्तान टाइम्सका अनुसार रुबियोले तेहरानका केही मागलाई अव्यावहारिक र “बेतुका” भन्दै आर्थिक दबाब झन् बढ्ने पनि बताएका छन्। ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टी गत हप्ताको मध्यावधि निर्वाचनमा पराजित भएपछि वासिङ्टनले नयाँ आक्रमणबारे दिँदै आएको धम्की नरम पारेको माई रिपब्लिका र द हिन्दू दुवैले जनाएका छन्।

इरानको भनाइ फरक छ। इरानका शीर्ष सुरक्षा अधिकारी मोहसेन रेजाईले लेबनानको अल-मायादीन च्यानललाई तेहरान र वासिङ्टनबीच हाल कुनै वार्ता भइरहेको छैन भनेको द हिन्दूले रिपोर्ट गरेको छ; डीडब्ल्यूले पनि उनको यस्तो खण्डन उल्लेख गरेको छ। उनका अनुसार इरानले अमेरिकासँग आफ्ना सर्तबारे “स्पष्ट र प्रस्ट” जवाफ मागेको थियो, तर अहिलेसम्म पाएको छैन। एक्समा लेखेको पोस्टमा उनले वार्ताका कुरालाई झुटा समाचार भनेको माई रिपब्लिकाले उद्धृत गरेको छ। द हिन्दूले रिपोर्ट गरेको टेलिभिजन भनाइमा रेजाईले इरानले आफ्नो संवर्धित आणविक पदार्थ देशबाट बाहिर जान नदिने बताए। आणविक ऊर्जाबाट चल्ने जहाज र पनडुब्बी डिजाइन गर्न त्यो पदार्थ आफूहरूलाई चाहिने उनको भनाइ छ। साथै अमेरिकाले फेरि आक्रमण गरे इरानभन्दा टाढा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डामा प्रहार गरिने चेतावनी पनि उनले दिए।

हर्मुज जलडमरू र वरपर जहाजमाथि आक्रमण जारी रहेको द हिन्दूले मंगलबारका घटनाबारे जनाएको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्सको सरकारी तेल कम्पनी एडीएनओसीले आफ्नो एउटा जहाज यूएईको सामुद्रिक क्षेत्रमा भएको आक्रमणमा क्षतिग्रस्त भएको बताएको छ भने बेलायती समुद्री एजेन्सी यूकेएमटीओले ओमानको तटनजिक एउटा ट्यांकरमा अज्ञात प्रक्षेपास्त्र लागेको जनाएको छ। इरानको रिभोलुसनरी गार्डले जलडमरूमा तीनवटा तेल ट्यांकरमा आगलागी भएको दाबी गरेको छ, तर ती उही जहाजबारे हुन् कि होइनन् भन्ने स्पष्ट छैन। माई रिपब्लिकाले एएफपीलाई उद्धृत गर्दै साउदी अरबमा यमनको हुथी समूहविरुद्ध लडिरहेको गठबन्धनले समूहले प्रहार गरेको ब्यालिस्टिक मिसाइल बीचमै रोकेको बताएको जनाएको छ। द हिन्दूका अनुसार पेरिसमा बेलायती विदेशमन्त्री एड मिलिब्यान्डले “युद्ध पनि नहुने, शान्ति पनि नहुने” गतिरोधले गहिरो आर्थिक पीडा निम्त्याइरहेको बताउँदै द्वन्द्व अन्त्य गर्न सबै तहको कूटनीतिक प्रयासको आह्वान गरेका छन्।

बिहीबार ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा लेखेको पोस्टमा अमेरिकालाई इरानसँग “सम्झौताको आवश्यकता” नभएको र वासिङ्टनसँग इरानको “पैसा” र “जलडमरू” दुवै रहेको दाबी गरेको सीएनबीसीले जनाएको छ। यस भनाइले युद्ध अन्त्य नजिक नरहेको चिन्ता तेल बजारमा बढाएको सीएनबीसीले बताएको छ।