शक्तिशाली 'एल निनो': विश्वभर खडेरी, डढेलो र खाद्य आपूर्तिको जोखिम बढ्दै
डिसेम्बरमा उत्कर्षमा पुग्ने अनुमान गरिएको शक्तिशाली 'एल निनो' ले विश्वभर खडेरी, डढेलो र बाली गुमाउने जोखिम बढाएको छ। एफएओले खाद्य असुरक्षा बढ्न सक्ने २२ मुलुकलाई जोखिममा राखेको छ।
शक्तिशाली 'एल निनो' का कारण विश्वभर गम्भीर खडेरी, विनाशकारी डढेलो र कृषि उत्पादनमा गिरावट आउने जोखिम बढेको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका निकाय र मौसमविद्हरूले सन् २०२७ सम्म खाद्य प्रणालीमा ठूलो अवरोध आउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। लोकपथ र थाहा खबरजस्ता नेपाली सञ्चारमाध्यमका रिपोर्टअनुसार यस वर्षको एल निनो डिसेम्बरमा उत्कर्षमा पुग्ने र त्यसको प्रभाव अर्को वर्षसम्म रहन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
एल निनोमा मध्य तथा पूर्वी भूमध्यरेखीय प्रशान्त महासागरको सतहको तापक्रम असामान्य रूपमा बढ्छ, जसले विश्वव्यापी वर्षा, हावा र तापक्रमको ढाँचा बदलिदिन्छ। दक्षिण अमेरिकामा ब्राजिलको पारा राज्यमा नोभेम्बरको सुरुदेखि ५,००० भन्दा बढी डढेलोका घटना भएपछि राज्यले संकटकाल घोषणा गरेको छ। अमेजन क्षेत्रमा वनस्पति तथा जमिन सफा गर्न आगो लगाउनमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ। यसअघि पेरुले पनि एल निनोसँग सम्बन्धित बाढी र पहिरोको जोखिमका कारण संकटकाल घोषणा गरिसकेको छ।
पश्चिम अफ्रिकामा कोको उत्पादन जोखिममा
मौसमविद्हरूका अनुसार पश्चिम अफ्रिकाको प्रमुख कोको उत्पादक मुलुक आइभरी कोस्टमा यस वर्ष कोको उत्पादन २१ देखि २५ प्रतिशतसम्म घट्न सक्छ। वर्षामा १० देखि २७ प्रतिशतसम्मको कमी र लामो सुख्खा मौसमका कारण कोकोका फल समयअगावै सुक्ने र रूखका पात झर्ने जोखिम बढेको छ। यसले किसानको आम्दानी र मुलुकको निर्यात आयमा असर पार्न सक्छ।
इन्डोनेसियामा डढेलो र खडेरी
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार इन्डोनेसियामा यस वर्षको डढेलोमा एल निनोको प्रमुख भूमिका छ। उनीहरूले जुलाईदेखि अक्टोबरसम्म दक्षिण-पूर्वी एसियामा भएको वर्षाको कमीका लागि एल निनो जिम्मेवार भएको बताएका छन् र जलवायु परिवर्तनले यस्तो अवस्थाको सम्भावना र तीव्रता झन्डै तीन गुणा बढाएको निष्कर्ष निकालेका छन्। वन विनाश, दलदली जमिनको दोहन र खानी गतिविधिले पनि आगलागीको जोखिम बढाएको बताइएको छ। अनुगमन समूह नुसान्तारा एटलसका अनुसार सन् २०२६ मा हालसम्म इन्डोनेसियामा करिब २९ लाख हेक्टर वन क्षेत्र डढेलोबाट प्रभावित भएको छ।
अहिले कदम चाल्दा ३६ अर्ब डलर, ढिलाइ गर्दा ७३ अर्ब डलर
संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रमका प्रमुख अलेक्जेन्डर डी क्रूका अनुसार एल निनोको प्रभाव कम गर्न अहिले नै कदम चाल्दा करिब ३६ अर्ब अमेरिकी डलर खर्च हुनेछ, तर ढिलाइ गरे लागत झन्डै दोब्बर भई ७३ अर्ब डलर पुग्न सक्छ। उनले समयमै काम नगर्नु जलवायु नीतिको सबैभन्दा महँगो विकल्प हुने बताएका छन्।
खाद्य तथा कृषि संगठन (एफएओ) ले एल निनोका कारण आउने खडेरी र बाढीले खाद्य असुरक्षा थप बढ्न सक्ने चेतावनी दिएको छ। संगठनका अनुसार जोखिममा रहेका २२ मुलुकमध्ये आधाभन्दा बढी अफ्रिकामा छन् भने बाँकी एसिया–प्रशान्त, ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन क्षेत्रमा छन्। एफएओका प्रमुख अर्थशास्त्री माक्सिमो टोरेरोले द्वन्द्व, आर्थिक सङ्कट, उच्च ऋण र कृषि सामग्रीको अभाव झेलिरहेका मुलुकमा एल निनोले खाद्य प्रणालीलाई थप कमजोर बनाउने बताएका छन्। खाद्यान्न उत्पादनमा मात्र होइन, सर्वसाधारणको खाद्यान्नमा पहुँचमा पनि असर पर्न सक्ने भएकाले बाली, पशुधन र जलस्रोतको संरक्षणका लागि समयमै तयारी गर्नुपर्ने उनको जोड छ।